Duurzaam Huis als draaischijf voor intercultureel samenleven in Gent

(Ter Zake Cahier – december 2006)

Het duurzaam Huis is een buurtontmoetingsplaats waar concreet gewerkt wordt aan huisvesting, duurzaamheid en afval. De verdienste van het project is dat het de beleidsverantwoordelijken van het lokale tot het federale niveau heeft weten te overtuigen van de noodzaak om met kansengroepen aan duurzaamheid te werken. Deze aanpak komt ook het intercultureel samen leven ten goede.

Het Duurzaam huis is gelegen in de drukbevolkte Gentse Dampoortwijk. Het actieterrein zijn een zevental straten waar ongeveer 500 mensen wonen, zowat de helft van allochtone origine. Het project startte in het najaar 2002 als antwoord op een grote nood aan communicatie en ontmoeting tussen autochtonen en allochtonen. Samenlevingsopbouw Gent werkt hieraan samen met het intercultureel Netwerk Gent. Naast een opbouwwerker worden ook een intercultureel werker en destijds ook een ervaringsdeskundige in de armoede ingezet.

Een doodgewoon hoekhuis

Het Duurzaam Huis is een gewoon hoekhuis in de wijk Dampoort. Deze vestiging midden in het werkingsgebied is belangrijk omwille van de bereikbaarheid en om het hart van de wijk te voelen kloppen. Er zijn 218 woningen, waarvan 55% private huurwoningen en 45% private eigenaars. Het bouwblok scoort slecht op de kasarmoede indicatoren. De gemiddelde grootte van de woningen is 73m² en er zijn 35% woningen met een grootte van 20 tot 50m². Het zijn allemaal woningen die dateren van het begin van de vorige eeuw. Bijna niemand heeft een open binnenplaats of tuin. We staan nu achtereenvolgens stil bij het Duurzaam Huis als afvalverzamelplaats, experimenteerruimte van duurzaamheid, motor van bouwblokrenovatie en draaischijf voor intercultureel samenleven.

Afval – verzamelhuis

De woningen zijn klein en de ruimte is beperkt. Vooral grote gezinnen en mensen met een klein inkomen worden daardoor extra geconfronteerd met het afval dat ze produceren. Ze hebben er geen plek voor en ze beschikken zelden over de middelen om het afval zelf weg te brengen. De dure huisvuilzakken roepen grote weerstand op en om te sorteren zijn de huisjes te klein.

De meerwaarde van het Duurzaam Huis bestaat erin dat er over ‘storende elementen’ zoals zwerfvuil een communicatie tussen bewoners wordt opgezet, dat er informatie wordt gegeven. Zo kunnen de betrokkenen zelf een financieel en fundamenteel voordelige oplossing uitdokteren en uitvoeren. Zo begonnen we met een afvalverzamelplaats. Mensen konden er terecht met groenten -, fruit - en tuinafval, elektrische toestellen en glas. In de wijk steeg het aantal gft-sorteerders van 2 naar meer dan 50. in 2006 verplaatsten we de afval - verzamelplaats naar het parkje in de buurt en openden zo de eerste Gentse buurtcomposteerplaats. Datzelfde verwaarloosde hondenparkje werd meteen ook omgevormd tot de eerste openbare sneukeltuin in Vlaanderen. Er worden gezamenlijk fruitbomen, bessenstruiken en notenbomen geplant en onderhouden.

Experimenteerruimte voor duurzaamheid

De kleinste inkomens halen het meeste nut uit duurzaam leven. Met zeer kleine investeringen kan een groter wooncomfort bereikt worden en worden ook de vaste kosten aanzienlijk gedrukt. Nochtans worden net de kansengroepen vaak vergeten als het om activering gaat rond duurzaamheid. En ook vele bewoners zien ‘duurzaam leven’ niet zitten. Maar als ze hun wooncomfort kunnen verbeteren en tegelijk kunnen besparen op uitgaven via kleine investeringen in eenvoudige isolatie of spaarkranen, zijn ze wel geïnteresseerd. (via stevige kortingen) van het aankopen van duurzaam materiaal, ….slaagden we erin om iets te doen aan de slechte staat van de woningen.

Motor voor bouwblokrenovatie

Veel woningen in de 19 de-eeuwse gordelwijk zijn er slecht aan toe. De noodzakelijke renovatie is duur en blijft daarom dikwijls uit. Via het organiseren van bewoners op bouwblokniveau wordt het mogelijk om in technische, financiële of materiële ondersteuning te voorzien bij renovatie. Extra financiële input dor ene specifieke premie maakt tegelijkertijd renovatie écht mogelijk aangeworven door de stad Gent. Samen met hem werken we het project bouwblokrenovatie uit. Daarbij gebeurt een ‘screening’ van alle woningen op gezondheid / comfort, duurzaamheid en aangepastheid. Op basis van tips en een tiental woningen aangepakt. Daarnaast werden met middelen van de koning Boudewijnstichting 40 gevels geschilderd. Op enkele jaren tijd is het aanzicht van de straten in het bouwblok daardoor enorm veranderd en kregen buurtbewoners veel meer het gevoel dat de buurt van hen is.

Draaischijf voor intercultureel samenleven

Onze hoofddoelstelling blijft steeds het intercultureel samenleven te verbeteren. Eerst is heel impliciet hieraan gewerkt via de drie werkingssporen afval, duurzaamheid en huisvesting, later door een specifieke en buurtgebonden socio-culturele programmatie.

Zo zetten we wekelijks een ontmoetingsmoment op: het donderdagse ontbijt. Of we werken rond zelf een feest te organiseren in onze ontmoetingsruimte. Later door ervoor te zorgen dat buren elkaar uitnodigen tijdens de gebruikelijke feestdagen. Vandaag werken we explicieter aan het intercultureel samenleven. Zo organiseren we een reeks ‘levensverhalen vertellen’ , waarbij allochtonen naar elkaars verhaal leren luisteren. Verhalen die soms verrassende gelijkenissen vertonen. Of we organiseren ‘gesprekssalons’ waar in kleine groep een specifiek gespreksthema bekeken wordt vanuit ieders cultuur (feesten, wonen,…). Door iedereen een eigen plekje te geven en bijzondere aandacht te schenken aan die personen en groepen die er extra nood aan hebben (feesten,wonen,…). Door iedereen een eigen plekje te geven en bijzondere aandacht te schenken aan die personen en groepen die er extra nood aan hebben (kansengroepen), vergroten we alleszins de basis om tot interculturele samenwerking te komen. Zijn alle problemen daarmee opgelost? Zeker niet, maar mensen krijgen meer mogelijkheden aangereikt om problemen te bespreken en ze soms ook los te zien van de ‘andere cultuur’. Daarbij valt op dat ‘bruggen bouwen’ een proces is van lange adem. Wanneer dat gericht (niet enkel voor de geïnteresseerde voorhoede), heeft het ook kans op slagen. Daarbij is een heel divers aanbod van belang: mensen moeten kunnen kiezen op welke manier ze meewerken met het initiatief. Sommigen doen dit via huisbezoeken, anderen door de nieuwsbrief te lezen. Sommigen door eenmalig deel te nemen, anderen door zich actief in te zetten als vrijwilliger. Daarbij is ieders inbreng, en tezelfdertijd begrenzing, belangrijk om zo gepast mogelijk op in te spelen.

Weerklank in het beleid

Het project Duurzaam Huis loopt vijf jaar. Toen we startten met de voorbereiding in de voorbereiding in de zomer van 2001 was er geen of nauwelijks aandacht voor de combinatie van de thema’s armoede, duurzaamheid en huisvesting. We hebben een hele weg afgelegd. Ondertussen in het geloof in de noodzaak om met kansengroepen aan duurzaamheid te werken sterk geroeid. Slechte huisvesting en duurzaamheid zijn vaak ook armoedeversterkend en net daarom instrumenten in de armoedebestrijding.

Het was in eerste instantie de Gentse schepen van Sociale Zaken en Huisvesting, Martine De regge, die overtuigd werd van de noodzaak van het project Duurzaam Huis. Van bij de aanvang ging ze mee op zoek naar middelen om bijvoorbeeld een specifieke ‘bouwblokrenovatiepremie’ mogelijk te maken. Door samen in de stuurgroep het project uit te maken, werd het een gedeelde verantwoordelijkheid en experiment. Dit engagement maakte het ook mogelijk om andere schepenen en verschillende stadsdiensten te betrekken en aan te spreken. Samen zorgden we ervoor dat het Duurzaam Huis voldoende beleidsaandacht kreek op het hogere niveau. Toenmalig minister van Duurzaamheid freya Vandenbossche, minister van Grootstedenbeleid Christian Dupont en staatssecretaris voor Duurzaamheid Els van Weert bezochten en ondersteunden het initiatief en lieten er zich door inspireren. Vandaag doet het deugd Vlaams minister van milieu, kris Peeters, in zijn beleidsverklaring te horen zeggen dat er meer energie moet gestoken worden in het werken aan duurzaamheid voor kansengroepen, aan het verschaffen van permanente A-label premiebons, aan het opzetten van duurzaam klussenploegen om de huisvesting van kansengroepen op een goedkope maar efficiënte manier meer duurzaam te maken. Het is hartverwarmend dat minister van Wonen, Marino Keulen, terug een Vlaamse Huisvestingspremie in het leven roept voor 2007. Dit kan een belangrijke renovatie-impuls geven in de 19 e eeuwse gordelwijken. Tezelfdertijd kondigt het begrotingsoverleg 2007 van de federale overheid een hele reeks maatregelen aan in sake huisvesting, waaronder stimuli voor eigenaars-verhuurders bij renovatie, zonder huurprijs verhoging. Het is bemoedigend dat schepen De Regge en de nieuwe burgemeester Termont hun volle gewicht in de schaal leggen voor het oprichten va een stedelijk REG initiatief dat erop focust om – duurzame ingrepen mogelijk te maken ( ook naar kansengroepen). Het doet deugd schepen van Milieu, lieven Decaluwé, zijn geloof in het project buurtcomposteren te horen uitspreken en zijn bereidheid om dit project op andere plaatsen in Gent toe te passen. Niet onbelangrijk ten slotte: het nieuwe bestuursakkoord in Gent stipuleert de verdere toepassing van het systeem van bouwblokrenovaties voor de komende zes jaar. Is alles hiermee gezegd? Natuurlijk niet. Zo vermelden we graag de rol van andere opbouwwerkprojecten die gelijktijdig met eenzelfde projectinhoud bezig zijn. Hun grondige of diepere werking maakt ook ‘onze’ thema’s op beleidsniveau geloofwaardig. Of hoe dit wederzijds versterkend werkt. Wat we nog willen benadrukken…. Er is een grote behoefte aan projecten en competentie met betrekking tot intercultureel samenleven. De multiculturele maatschappij krijgt meer en meer gestalte. Mensen hebben nood aan ondersteuning bij interculturele contacten en uitwisseling. Aan ervaringen die niet enkel duiden op alle verschillen maar evengoed gelijke belangen ontdekken en tegemoet treden. Projecten van buurtopbouw of buurtontwikkeling zijn. We kunnen dit niet alleen. In de eerste plaats vallen we telkens weer terug op actieve geëngageerde bewoners. Zij verdienen onze grootste waardering en respect. Hen beluisteren en vanuit hun noden blijven vertrekken, maakt ons werk zoveel waardevoller. En daarnaast is er ook een geïnteresseerde en betrokken overheid nodig. Een overheid die durft geloven in projecten van bewoners. Een overheid die durft geloven in de kracht van het idee en die daar financiële risico’s wil voor nemen.

Het Duurzaam Huis is een zegen voor onze buurt

Buurtbewoners en beleidsmensen schetsen de meerwaarde van het Duurzaam huis

“Sylvére De loose benadrukt dat als het Duurzaam huis geen spaarlampenbeurs had ingericht, hij die lampen nooit had kunnen kopen. Op de beurs werden spaarlampen aangeboden in alle maten en vormen tegen fel verminderde prijzen. Een degelijke spaarlamp kost al gauw € 10 à € 13. Dat is veel te duur voor gewone mensen, zeker voor mensen met een leefloon of werkloosheidsuitkering. Na de woningaudit paste ik een aantal tips toe. Ik plaatste tochtstrips op de deur en op een schuifdeur zodat ik maar één plaats moet verwarmen. Ik kocht ook een nieuwe tv die minder verbruikt in stand-bypositie. Nu verbruikt die maar de helft van mijn vorig toestel. Bij de aankoop van toestellen let ik op het sluimerverbruik. In feite zouden de producenten van elektrische toestellen daar meer rekening moeten mee houden. Bij de duurdere toestellen wordt dit ingebouwd, niet bij de goedkopere. Waarom niet? Waarom werken bijvoorbeeld de ‘bakskes’ van de tv en de video niet op zonne-energie? Ik stook ook niet te veel. Nu (oktober) brandt er nog geen vuur, en trek ik een extra trui aan.”

“Een ander voordeel van het duurzaam huis voor onze buurt is dat we weg kunnen met ons afval. Elektrische toestellen brengen we naar de afvalverzamelplaats. Je vraagt gewoon het karretje en brengt de toestellen daar naartoe. In sociale woonblokken hebben ze dat systeem niet en daar staan altijd elektrische toestellen buiten. Er komen steeds nieuwe mensen en dat betekent dat we altijd opnieuw moeten mensen informeren.”

“Toen ik mijn huisbaas voorstelde om de buis van de (‘bulex’) waterverwarmer hoger te plaatsen zodat die boven het dak komt (i.v.m. CO-vergiftiging) dan luisterde hij niet. Na de audits van de dienst huisvesting van de Stad moest hij het wel doen. Er is wel een groot verschil tussen eigenaars en huurders wat de aanpassingen inzake wooncomfort betreft. Huurders hebben vaak angst om de huisbaas hierover aan te spreken. Veel mensen weten niet goed hoe ze dit best aanpakken.”

“Via het gevelschilderproject hebben de mensen elkaar beter leren kennen. Maar ook door de ontbijten op donderdag. In het begin kende ik al die mensen die daar kwamen niet, ook al woon ik al lang in de buurt. Mensen weten dat het Duurzaam Huis bestaat en dat ze er terecht kunnen als er problemen zijn. Dat maakt het makkelijker om er binnen te stappen. Ik vind dat elke wijk zo’n ‘Duurzaam Huis’ zou moeten hebben. Er moet een plaats zijn waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, iets dichtbij dat geen café is. Als er niet echt een ontmoetingsplaats is, verwateren contacten al snel. Ook de info die we krijgen het boekje (nieuwsbrief) is belangrijk. Ik geef die soms door aan mensen van buiten onze buurt. Het is er evengoed nodig, maar als je aan die informatie en die initiatieven geen ruchtbaarheid geeft, weten ze het natuurlijk niet.

“Leren uit samen experimenteren”

Martine De Regge, schepen van Sociale Zaken en Huisvesting

“Al van bij de eerste kennismaking met het project heb ik voorgesteld om het Duurzaam Huis vanuit de verschillen de stadsdiensten te ondersteunen. Ik geloof heel sterk in de kracht van activiteiten in de onmiddellijke omgeving. Deze zetten mensen, buren aan om met elkaar te praten en elkaar beter te leren appreciëren. Het concept om met bewonersgroepen te werken rond heel concrete thema’s zoals huisvesting en recycleren, bewerkstelligt dat bewoners met elkaar in contact komen. Dit komt het samenleven ten goede. Ook het kleinschalig werken, in één huizenblok, maakt dat mensen sneller gemeenschappelijke problemen constateren. Dit versterkt het gevoel van verbondenheid. De bewoners vertrekken van eenzelfde ongemak, zoals vochtige muren. Een andere sterkte van het project Duurzaam Huis is dat er een basis wordt gelegd om de problemen structureel aan te pakken. Enerzijds zorgt de schaalgrootte van ‘een bouwblok’ ervoor dat er voldoende woningen zijn om zichtbaren en voetbare ingrepen te bewerkstelligen. Anderzijds blijft het geheel overzichtelijk en vlot beheersbaar”, benadrukt schepen De Regge.”De samenwerking tussen de Stad, Samenlevingsopbouw Gent en ING rond het Duurzaam Huis heeft geleid tot het project Bouwblokrenovatie. Een proefproject waarin een nieuwe aanpak van subsidiëren van renovatie werd uitgeprobeerd in het bouwblok. Dit is een belangrijk innovatie in het Gentse woonbeleid. De stedelijke dienst huisvesting brengt zijn knowhow en woningaudits,… Het Duurzaam Huis neemt de vele sociale aspecten op: contacten met de bewoners, zorgen voor informatie op maat van de bewoners,…. Het samenwerking verband is bovendien dé ideale basis om andere overheden aan te spreken en om extra middelen te bekomen, bijvoorbeeld van de lotto.”

“Ondertussen kocht de stad Gent het gebouw waar het Duurzaam Huis gehuisvest is om er een voorbeeld woning van te maken. De stad is bereid renovaties binnen het bouwblok extra te ondersteunen én te begeleiden. Ik kom regelmatig in de wijk en merk effectief veranderingen. Buurtbewoners voelen zich meer aangesproken om iets voor hun wijk te vragen én om zelf iets voor hun wijk te doen. Zo is er bijvoorbeeld de Sneukeltuin, die beheerd wordt door buurtbewoners. Ik kijk nu al uit naar een ‘voor en na’-reportage over het bouwblok bij het beëindigen van het project.”

Hatice: “Als je dingen wil, moet je zelf ook iets terugdoen”

“Via het Duurzaam Huis kreeg ik veel tips die ik niet kende of waaraan ik nog niet gedacht had”, stelt buurtbewoonster Hatice Kilinck. Bijvoorbeeld: koken met het deksel op de pot en het volledig afzetten van de tv om sluimerverbruik te voorkomen.

Bij de audit van de woning werd ons aangeraden om dakisolatie en dubbele ramen te installeren om de warmte binnen te houden. En we begonnen spaarlampen te gebruiken toen het Duurzaam Huis deze aan een goedkopere prijs ter beschikking stelde. Bij de aankoop van een goedkopere prijs ter beschikking stelde. Bij de aan koop van een elektrisch toestel let ik op het A-label, wat duidt op minder energieverbruik. Daar let ik nu allemaal op.”

“Het is ook gemakkelijk dat we naar de afvalverzamelplaats kunnen met onze oude elektrische toestellen. Ook met groenten en fruitresten kan je terecht op de afvalverzamelplaats. Zo bespaar je op vuilniszakken! Die zijn trouwens veel te duur voor mensen die niet veel verdienen, zoals wij.”

“Door het project bouwblokrenovatie krijgen mensen de kans om hun huis comfortabeler te maken op een goedkope manier. Wij hopen aldus ons dak te kunnen vernieuwen tegen een betaalbare prijs.”

“Het Duurzaam huis probeert de mensen bij mekaar te brengen en dat is goed: samen op uitstap gaan, samen ontbijten, …. Maar soms doen onze mensen ook vervelend en willen zij niet met Belgen samen zitten. Dat is niet mooi. Als wij hen niet moeten hebben, zullen zij ons ook niet graag zien. Maar als ze problemen hebben met hun papieren, dan vinden ze wél de weg naar het Duurzaam Huis… Ik vind: als je dingen wil, moet je zelf ook iets terug doen. Vroeger nam ik vaak deel aan de activiteiten van het Duurzaam Huis. Dat kan nu niet meer omdat ik voor mijn kleinkind zorg. Dat vind ik jammer. Maar vanaf volgend jaar neem ik de draad terug op. Dat is leuk, vooral de uitstappen

      Frank Vandepitte, Humeyra Ciftéoglu en Michèle Van Elslander

Terug naar Nieuws