Buurtsport zet Nieuw Gent in beweging

(Ter Zake Cahier - juli 2006)

In de wijk Nieuw Gent kijkt Samenlevingsopbouw terug op een jaar ‘Buurtsport’. In de wijk Sluizeken draait het ‘sportnetwerk’ al jaren op volle toeren. In de Brugse Poort en de Bloemekenswijk zijn er drukbezette sportschuren’. Buurtsport leeft, zoveel is zeker.

Het gemeenschappelijke aan al die initiatieven is dat het gaat om sport, bewegen, gezondheid, lichaamsontwikkeling en vaardigheden. Buurtsport onderscheidt zich van andere sporten door – uitdrukkelijk niét – de nadruk op competitie te leggen. Participatie ligt aan de basis van al die initiatieven. Het is een eigentijdse toepassing van het principe ‘deelnemen en leren is véél belangrijker dan winnen’. Dat beginsel blijkt trouwens heel duidelijk uit de activiteiten: de cursussen ‘Fietsen’ richten zich tot ouderen die (terug) op de fiets willen ten behoeven van hun gezondheid en mobiliteit. De initiaties ‘zwemmen’ trekken vooral vrouwen aan die zonder gêne het water induiken zonder zich begluurd te voelen. Voor het jonge geweld speelt de kick van het winnen natuurlijk wél meer mee. Een toernooi zaalvoetbal tussen e wijkploegen doet hen afkoelen. De petanque-initiatieven hebben een positief effect op een meer relaxte sociale samenhang, voor jong en oud.

Buurtsport kan zeer diverse doelgroepen betrekken én bereiken: vrouwen en allochtonen, jongeren en alleenstaande met kinderen, oudere mensen en schoolgaan de jeugd. Allen vinden hun ding in buurtsport. Dit is natuurlijk het gevolg van het feit dat buurtsport ‘vraag gestuurd’ is, en daarbij een bottom-upbenadering hanteert. Buurtsport is – in de regel – ingebed in een of andere basiswerking van een wijk. Contacten en overleg met bewoners inspireren tot een programma dat direct aansluit bij de wensen en verwachtingen van bewoners. Die ‘input’ of ‘ideeënstroom’ komt dan vanuit bestaande diensten en organisaties of van groepen die rond dit thema georganiseerd worden.

De wijk ‘Nieuw Gent’ is een illustratief voorbeeld. Het is een verarmde wijk van sociale woontorens aan de rand van de stad. Samenlevingopbouw Gent richtte hier zes jaar geleden een Buurtdienst ‘Wijkresto & Co’ op. Deze organisatie runt inmiddels een wijkrestaurant, een sociaal pc – en internetcafé, een buurtbarbecue – site, fietskluizen en een Soup Lounge. Wijkresto & Co is een (bewust) kleinschalig socio-economish initiatief. Participatie,sociale tewerkstelling, armoedebestrijding en buurtontwikkeling zijn de bakens van de werking.

Buurtolympiade

Buurtsport is in Nieuw Gent gestart naar aanleiding van een Buurtolympiade, een initiatief om de ‘Olympics’ dichterbij te brengen. Die dag werden vele sportinitiaties gegeven in olympiche disciplines, zij het met een ludieke en multiculturele invulling: Marokkaanse voetbal, Turks worstelen, Belgische barbecue, Zweeds zwemmen. Het werd een gigantisch succes, duizend buurtbewoners namen op één of andere manier deel. Het gevolg was dat veel buurtbewoners aandrongen op een meer permanent aanbod, zeg maar een structureel vervolgverhaal.

Een bescheiden vooronderzoek wees al snel uit dat er een grote behoefte was naar één of andere vorm van sport, bij zeer uiteenlopende groepen. Een andere vaststelling was dat er ook bewoners bereid waren om bepaalde initiatieven te trekken. Daarnaast bleekt dat allerlei drempels (financieel, groepsdruk, vereiste vaardigheden) de aansluiting bij bestaande sportclubs bemoeilijkten of verhinderden. Samenlevingsopbouw Gent organiseerde daarop een Buurtsportbeurs waar de vraag van bewoners en het aanbod van sportclubs, stedelijke sportdienst én bewoners-animatoren met elkaar in contact werden gebracht. Bij die gelegenheid bracht de stad Gent een omstandige sportbrochure uit waarin alle nuttige informatie voor sport in de buurt wordt vermeld.

Enkele maanden later kon de buurtdienst Wijkresto & Co met middelen van de stad Gent (lokale diensteneconomie) een halftijdse buurtsportmedewerker aanwerven. Hij moet een brug slaan tussen vraag en aanbod en daarbij de toeleiding naar sportclubs stimuleren. Voor diverse doelgroepen organiseert hij een laagdrempelig sport- of bewegingsaanbod, gaande van omnisport voor jongeren over ‘zondag zwemmen’ voor vrouwen tot petanquetornooien.

Concept buurtsport

Na zes maanden werking beheert de buurtsportwerker een bestand van 250 actieve bewoners. De krachtlijnen van het concept van buurtsport in Gent zijn.

° Laat de buurt zelf spreken. Via allerlei kanalen krijg je uiteenlopende wensen op het vlak van sporten en bewegen snel op de kaart. Daarbij komen ook meteen de drempels en/of weerstanden tot deelname boven water. Sportclubs zijn in de praktijk niet zo toegankelijk als ze lijken, zeker niet voor kansengroepen. Er wordt vaak al een bepaald ‘instapniveau’ verwacht, zodat individuele beginners het moeilijk hebben. Vaak zijn clubs genoodzaakt redelijk hoge lidgelden aan te rekenen. Bovenop komen de kosten van uitrusting en verplaatsingen. Soms zijn de trainingsuren niet aangepast aan de leefgewoonten van bepaalde groepen of worden deze als te strikt ervaren. Sommigen hebben ook gewoon geen zin om in het ‘ keurslijf’ van een sportclub – met allerlei bijhorende engagementen – te functioneren. Allemaal bruikbare suggesties als je een concept van buurtsport wil uitwerken.

° Gebruik de unieke mogelijkheden van de wijk. Geen twee wijken zijn identiek. Buurtsport steunt op de mogelijkheden die een wijk biedt. Rond sociale woontorens vind je doorgaans heel wat ongebruikt groen en open ruimten. Ideaal voor pleinsporten toch. In oudere stadswijken vind je snel leegstaande loodsen die relatief eenvoudig een sportfunctie kunnen krijgen. In Gent is er zelfs een bedrijf in een drukbewoonde buurt waar de overdekte parkeerruimte elk weekend ( en vaak ook ‘s avonds) in een mum van tijd wordt omgetoverd tot een volwaardige Sportschuur. Van sportief ondernemerschap gesproken!

° Bundel de krachten. Zoals in de sport zelf is ook bij de organisatie van buurtsport teamwork vaak de factor tot succes. Doorgaans zijn er in achtergestelde buurten nogal wat actoren op het terrein die wel ‘goesting’ hebben om samen te werken. Maar iemand moet het voortouw nemen, een buurtsportwerker. We wezen al op de samenwerkingmogelijkheden met bedrijven, sociale huisvestingsmaatschappijen en sportclubs. Maar ook buurtscholen (de turnzalen,…) en vooral ook de stedelijke sportdienst (lesgevers, logistieke steun) zijn voor de handliggende partners.

° Diversiteit troef. We verdrinken beter niet in de klassieke discussies over doelgroepen. Uiteraard betreft het sport voor de aandachtswijken, met een focus op de meest kwetsbare groepen. Maar het publiek varieert. Soms alleenstaanden. De ‘natuurlijke doelgroep’ van jongeren behoeft weinig prikkels en meldt zichzelf wel aan. Een bijzondere meerwaarde van een buurtgerichte organisatie (bijvoorbeeld in het kader van de Buurtdienst Wijkresto & Co) is dat er interactie ontstaat tussen de verschillende programmasporen: buurtsporters komen nog even surfen in het internetcafé; na een gezonde maaltijd in het wijkrestaurant volgt een groepswandeling of een petanquewedstrijd voor de liefhebbers; na een buurtsportdag volgt een buurbarbecue. De combinatiemogenlijkheden zijn eindeloos.

De rode draad in dit verhaal is dat je niet altijd prefabvoetbalpleinen, hightechsportinfrastructuur en dergelijke nodig hebt om de mensen tot sporten te bewegen. Veel is inderdaad mogelijk met de mensen tot sporten te bewegen. Veel is inderdaad mogelijk met bescheiden middelen, als de ‘juist begrijpen. Die ‘goesting’ komt niet vanzelf want je moet die losweken en koesteren. Het geplande decreet op het Lokaal Sportbeleid van minister Bert Anciaux voorziet in een duidelijke plaats (en financiering) voor buurtsport. Daarvoor dient wel een sportbeleidsplanning door de lokale overheid te worden opgemaakt. Misschien dus wel hoogtijd om de ‘good practices’ uit de Gentse wijken te consolideren.

       Koen Philippeth

Terug naar Nieuws